جمعه 24 دی 1400 برابر با Friday, 14 January , 2022

مؤسسه تحقيقاتى اميرالمؤمنين عليه السلام

تاريخچه و اهداف مؤسسه تحقيقاتى اميرالمؤمنين عليه السلام
فكر تشكيل مؤسسه جهت بررسى و تحقيق و استخراج علوم و فنون و نيازمنديهاى انسان از منابع روايى و حديثى در سالها ى 53 ـ 54 در روح ما قوت گرفت.

در آن سالهاى غمبار ستم شاهى ، جلسه‏ اى هفتگى با شهيد بزرگوار خط وحدت حوزه و دانشگاه ، آية الله شهيد مفتح داشتيم كه محور بحث حكومت اسلامى بود ، و جلساتى نيز با محقق سخت گوش ، دانشمند بى‏ نظير حضرت آية الله سبحانى داشتيم كه جهت انجام تمرينات تحقيق و نويسندگى مى‏بايست با منابع روائى آشنا و در درياى معارف روايات شيعه به شناگرى بپردازيم كه در رأس همه ، نهج ‏البلاغه مطرح بود ، اما پس از مدت كوتاهى با مشكلات اساسى تحقيق در منابع روائى آشنا شديم .
منابع شيعه ، فهرست نامه‏هاى تفصيلى ، معاجم شايسته‏اى نداشت ، و مشكل مى‏شد از آنها استفاده كرد گرچه دانشمند به جوار رحمت حق شتافته حجة الاسلام مصطفوى كرمانى (ره) توانسته بود ، قدم اول را بردارد ، در آن روزها كه اوضاع داخلى غمبار شيعيان و كمبود مراكز و منابع ابزارى تحقيقاتى را بررسى مى‏كرديم ، دردآلود به اين حقيقت اعتراف مى‏كرديم كه شيعه اميرالمؤمنين عليه السلام نيز مانند حضرت مولى مظلوم است .
و نهج‏البلاغه امام‏عليه السلام نيز مظلوم مانده است، وقتى در يكى از كتابها خوانده بودم كه فلان دانشمند مسيحى (جرج جرداق) 100 بار نهج‏البلاغه را خوانده است ، خشم و غرور و تعصب دينى ، همه وجود مرا مى‏سوزاند كه ما چه كرده‏ايم ؟ نسل فرهنگى ما ، چه مقدار با اين كتاب آشناست ؟
با عنايات پروردگار و با همكارى برادر بزرگوار حجة الاسلام محمد كاظم محمدى ، كار نوشتن « المعجم المفهرس نهج‏البلاغه » را آغاز كرديم ، كه حدود 7 سال با نداشتن ابزار لازم كار و روشهاى ابتدائى به انجام رسيد ، در طول كار معجم نويسى و مراجعه مكرر و هدفدار به نهج‏البلاغه ، تازه درك كرديم كه در كرانه كدامين اقيانوس ژرف ايستاده‏ايم ؟و ژرفاى ارزشمند معارف اين كتاب چگونه است ؟كه به فكر پردازش نوين منابع روائى افتاديم.
شيعه از نظر منابع تحقيق ، غنى و نسبت به ديگر اديان و مكاتب غير قابل مقايسه است ، زيرا در قرآن و عترت، همه نيازها و نيازمندى‏هاى انسان مطرح شده است و در طول سه قرن «از وفات پيامبر صلى الله عليه وآله تا غيبت كبرى 329 ه» كليات اسلام و فقه اسلامى و آيات قرآن كريم ، همواره با تفسيرها و تحليلهاى دوازده امام عالم به غيب و آگاه به وحى ، توضيح داده شد ، و در قالب دهها هزار حديث و روايت به بشريت عرضه شد كه يكى از آنها « نهج‏البلاغه » است و هزاران افسوس كه نسل عصر ما ، نسل دانشگاهى و فرهنگى ما ، سيستم‏هاى ارتباطى شايسته و صحيحى با آن همه سرمايه‏هاى خدادادى ندارد.
عصرما، عصر ابزارهاى نوين، عصر ظهور روشها و متدهاى شگفتى آور تحقيق وبررسى است، با بصحنه آمدن ابزار و ادوات پيشرفته، و كامپيوترهاى متفكر، تغييرات اساسى و غير قابل تصورى در بسيارى از علوم و فنون بشرى، و كيفيت مطالعه و ارزيابى، و يافتن مفاهيم ارزشمند نهفته در تأليفات بشرى، پديد آمد كه سبكها و متدهاى تحقيق را دچار تحولات چشمگير كرد، از اين رو نيازمنديهاى جديد و تازه‏اى براى نسل تشنه حقيقت عصرمان مطرح است.
همانگونه كه غذا خوردن، و نوع غذاهاو روشهاى بدست آوردن غذاهاى مورد لزوم، به نوع زندگى، به كيفيت كار و مسائل شغلى، به مشكلات ترافيك و زندگى شهرى، به نوع مديريت و سرگرميهاى ادارى، پيوند خورده است، كار تحقيقاتى و روشهاى يافتن و پرداختن مفاهيم ارزشمند آثار و تأليفات بشرى، و فراهم آوردن غذاى معنوى جان و روان نيز نمى‏تواند از اينگونه تحولات و دگرگونى‏ها، جدا باشد.
با توجه به محدوديتهاى زندگى، و مشكلات فراوان اجتماعى، و پيچيدگى صنعتى شدن زندگى، به روشها و ابزار و أدوات و امكانات نوينى در تحقيق نيازمنديم، و به ديدگاههاى تازه در مطالعه و يافتن مطالبى ارزشمند، بايد انديشيد.
و با تأسف بايد گفت :
(ياد اوقات فراغت و أعصاب سالم و وجود وقت لازم و فراوانى امكانات دورانهاى گذشته، همواره جاويدان باد.)
يكى از عوامل پيشرفت كشورهاى مترقى دنيا، بازنگرى جدى در پيدايش و كاربرد ابزار و ادوات و روشهاى تحقيقاتى است كه با جديدترين و متكامل‏ترين روشها به حيات مراكز تحقيقاتى تداوم مى‏بخشند.
كشورهاى پيشرفته دنيا ممكن است منابع غنى و آثار فرهنگى، علمى، ادبى جهان سوم، بخصوص حوزه‏هاى علميه شيعه را نداشته باشند و با توطئه فرار مغزها و تاراج آثار فرهنگى دنيا نيز نتوانند سرمايه‏هاى لازم را فراهم آورند، اما با مدرنيزه كردن ابزار و ادوات تحقيقاتى و با بهره بردارى صحيح و بايسته، از سرمايه‏هاى موجود در مراكز تحقيقاتى، به اوج ترقى رسيدند، و پيشرفت‏هاى شايسته‏اى داشته و دارند.
در يك نگاه واقع بينانه، اعتراف برخى از واقعيتها، ضرورى و تلخ است مانند :
الف ـ كشورهاى پيشرفته با سرمايه‏هاى اندك تنها با بكارگيرى ابزار و ادوات پيشرفته، و روشهاى تحقيقاتى شايسته ، موفقند و ما با برخوردارى از منابع غنى، هنوز بفكر يافتن نيازمنديها ضرورى « اندر خم يك كوچه‏ايم» .
ب ـ آنها با سرمايه‏هاى اندك رفتندو رسيدند، و ما بر روى دنيايى از ذخائر و معادن علوم، گرسنه مانده‏ايم.
ج ـ آنها با مدرنيزه كردن أدوات تحقيق، و رايانه‏اى شدن كتابخانه‏ها، و مراكز تحقيقاتى، در عمق زلال علوم شنا مى‏كنند، و ما در كنار درياى مواج و خروشان علوم و معارف قرآنى و آثار اهل بيت‏عليهم السلام سرگردانيم ، بقول شاعر :
ماهيان نديده غير از آب‏
پرس و پرسان ز هم كه آب كجاست؟
د ـ آنها به همه سرمايه‏هاى خود رسيده و در فكر فرار مغزها و تاراج سرمايه‏هاى فرهنگى ديگر ملل جهانند، و تازه احساس كمبود نموده، در فكر طرحهاى دراز مدت تحقيقاتى بسر مى‏برند و ما در شناخت و كشف و استخراج سرمايه‏هاى خود عاجزيم و پلهاى ارتباطى لازم را بوجود نياورده‏ايم.
ه ـ محققان فراوان كشورهاى پيشرفته بدنبال انتخاب موضوعات قابل تحقيق و ارزيابى تلاش مى‏كنند و مى‏گويند: درباره كدام موضوع مفيد بايد ارزيابى نمود؟
اما در ديار ما، و روزگاران آشفته ما، مفاهيم بلند و ارزشمند اسلامى، بدنبال محققان اندك و انگشت شمارند كه مى‏پرسند:
چه كسى بايد، روزى، روزگارى، به كنكاش و تحقيق پيرامون مباحث حياتى و سرنوشت ساز منابع قرآنى و حديثى بپردازد.
يعنى در آنجا محقق بدنبال موضوعات تحقيقاتى است و اينجا، موضوعات و مفاهيم در پى انتخاب محققان متعهد سرگردانند!!
و ـ در آن ديار مى‏گويند چه داريم؟ و چه دارند؟و چه مى‏شود داشت؟ كه در اين ديار مى‏گوئيم، چه بايد كرد؟ و چگونه بايد يافت؟
راه حل‏ها
با توجه به مشكلات و ناهماهنگى‏هاى ياد شده:
بايد به روشهاى نوين تحقيق انديشيد، و مدرنترين ابزار تحقيق را بكار گرفت.
بايد مراكز تحقيقاتى ما به بهترين و پيشرفته‏ترين امكانات مجهز گردند.
بايد بين نسل عصر ما و منابع ارزشمند و بى مانند روائى، پلهاى ارتباطى بايسته ايجاد گردد تا هر كس با ظرفيت‏هاى گوناگون بتواند از منابع غنى اسلامى بهره‏مند گردد.
بايد براى تمام منابع علمى، فلسفى، تفسيرى، حديثى، تاريخى، ادبى، فهرست‏نامه‏هاى متكامل و شايسته‏اى نوشته شود، و نهضت معجم نويسى و تدوين فرهنگ نامه‏هاى ضرورى را نبايد فراموش كرد.
بايد براى رايانه‏اى شدن منابع ارزشمند اسلامى، همه امكانات را استخدام كرد و نمودار درختى، منابع اسلامى را در أسرع وقت فراهم نمود.
بايد زمينه‏هاى لازم مطالعه و بهره بردارى همه اقشار و طبقات جامعه را تحقق بخشيد تا هر محقق و مراجعه كننده‏اى به نيازمنديهاى دلخواه خود دسترسى پيدا كند، و سيراب برگردد .
بايد همراه با رشد أدوات و ابزار تحقيق، مراكزى براى تربيت و تعليم محققان گوناگون علوم اسلامى، بسيج شوند تا در ديار ما نيز هزاران محقق و پژوهنده در پى انتخاب موضوع، و مفاهيم قابل ارزيابى در تلاش مداوم بسر برند.
به اميد آنكه در آينده نزديك پژوهشگران پر تلاش حوزه هاى علميه در پردازش همه منابع روائى متناسب با نيازمنديهاى انسان معاصر موفق باشند.
بايد معجم المفهرس ، براى تمام منابع روائى تهيه و تدوين شود .
بايد فهرست نامه‏هاى مفصل براى منابع حديثى تحقق پذيرد .
بايد معارف نهج‏البلاغه و ديگر منابع روائى به صورت دروس كلاسيك به دانشگاهها و مراكز فرهنگى راه يابد .
بايد سوژه هاى رساله نويسى دانشجويان از منابع روائى و نهج‏البلاغه انتخاب شود.
بايد لغت نامه‏هاى كاربردى براى تمام منابع روايى نوشته شود .
بايد مدارك و اسناد منابع روائى استخراج شود .
بايد راهنماى تحقيق و شناسائى منابع روائى براى اقشار گوناگون جامعه نوشته و در دسترس قرار گيرد.
بايد ترجمه هاى صحيح و متناسب با نيازهاى نسل معاصر نوشته شود.
بايد معارف نهج‏البلاغه متناسب با طبقات و اقشار اجتماعى ، دسته بندى و به صورت جزوه و مقاله به همان قشر خاص ارائه شود .
بايد مسابقات سراسرى پيرامون منابع حديثى صورت پذيرد .
با چنين ايده‏آلها و آرزوهايى وارد كار شديم و پس از ساليان طولانى تحقيق و بررسى ، بخصوص پس از پيروزى انقلاب اسلامى با بنياد ارزشمند نهج‏البلاغه كه طرح و ايده‏آل شهيد مطهرى بود، آشنا شديم ، و با حضرت حجة الاسلام دين پرور همكارى نزديك را آغاز كرده حدود شش سال مسئوليت واحد تحقيقات بنياد نهج‏البلاغه را بر عهده داشتم، در اين سال‏هاى شيرين ، توانستم با همكارى امور تربيتى وزارت آموزش و پرورش ، « واحد قرآن و نهج‏البلاغه » ، مسابقات چهل حديث براى دانش‏آموزان راهنمائى و دبيرستان سراسر كشور (حدود 10 سال ) را سامان دهيم و جزوه‏هاى آن را هر سال آماده سازيم .
تا آنكه براى تحق اهداف ياد شده مؤسسه فرهنگى تحقيقاتى اميرالمؤمنين‏عليه السلام را در سال 67 تأسيس و ديدگاه‏ها و ايده‏آلهاى كوتاه مدت و دراز مدت را طى ملاقاتى به عرض مقام معظم رهبرى ، حضرت آية الله العظمى خامنه‏اى رسانديم ، كه شوراى مؤسسه را مورد محبت پدرانه قرار دادند و تأييد فرمودند كه :«استقلال مؤسسه حفظ و تداوم يابد.»
هدف مؤسسه ايجاد پل ارتباطى بين نسل معاصر و منابع روائى است كه البته از نهج‏البلاغه آغاز كرديم .
فعاليتهاى پژوهشى مؤسسه فرهنگى تحقيقاتى اميرالمؤمنين عليه السلام
1 ـ درسهائى از نهج‏البلاغه
2 ـ مجموعه بينش توحيدى
3ـ مجموعه تاريخ سياسى رهبران معصوم (ع)
4ـ مجموعه روائى نهج‏الحياة
5 ـ جزوه هاى مسابقاتى نهج‏البلاغه
6ـ سيره حضرت اميرالمؤمنين (ع) (الگوهاى رفتارى امام)
7ـ مجموعه آشنائى با نهج‏البلاغه
8ـ دائرة المعارف بزرگ نهج‏البلاغه
اول ـ درسهاى آموزشى نهج‏البلاغه
پس از حدود 10 سال كار تحقيقاتى توانستيم تا كنون چندين جلد كتاب درسى پيرامون نهج‏البلاغه تهيه و تدوين نماييم كه با تكميل 5 پروژه نيمه كاره (ديسكت نهج‏البلاغه) را به دنيا عرضه نماييم، كه از سالهاى 63 تا كنون در بسيارى از مراكز فرهنگى ، دانشگاهى در سطوح مختلف تدريس شده و مى‏شود ، مانند :
1ـ شناخت نهج‏البلاغه
2ـ اطلاعات مقدماتى تحقيق در نهج‏البلاغه
3ـ روشهاى تحقيق در نهج‏البلاغه
4ـ طرحهاى آموزشى نهج‏البلاغه
5ـ كليدهاى شناسائى نهج‏البلاغه
6ـ روش برداشت و تحقيق در نهج‏البلاغه در اينجا ذكر اين نكته ضرورى است كه در برخى از استانهاى كشور براى دبيران دينى و تربيتى ، طى سمينارهاى دو روزه و سه روزه دروس آموزشى تدريس شده است، كه از تلاش مجدانه وزير محترم آموزش و پرورش جناب آقاى مظفر تشكر مى‏كنيم ، كه طى بخشنامه اى به امور تربيتى سراسر كشور و ضمن خدمت اعلان فرمودند ، تا 4 جلد از كتابهاى مؤسسه با نام‏هاى :
1ـ المعجم المفهرس لالفاظ نهج‏البلاغه
2ـ فرهنگ واژه هاى معادل نهج‏البلاغه
3ـ فرهنگ موضوعات كلى نهج‏البلاغه
4ـ فرهنگ معارف نهج‏البلاغه (ج 1 و 2)
در حدود 90 ساعت مورد تدريس ، ارزيابى و شناسائى قرار گيرد.
دوم ـ مجموعه بينش توحيدى
درباره « عقايد اسلامى » درسهاى مفيدى را در 10 جلد به علاقمندان معارف اسلامى تقديم كرديم، مانند: 1ـ عقائد اسلامى
2ـ سيرى در تفكر مادى
3ـ فلسفه اجتهاد و تقليد
4ـ مبانى اعتقادى در نهج‏البلاغه
5ـ باورهاى جاودانه
6ـ كدام اسلام ؟
7ـ مذهب روشنفكرى و كتاب‏هاى زير از همين مجموعه در دست تهيه مى‏باشد:
جهان بينى توحيدى
روش بررسى مكتب ها
طرحى نو در آموزش عقائد و احكام
فلسفه احكام
سوم ـ مجموعه تاريخ سياسى رهبران معصوم‏عليهم السلام
جهت آشنائى نسل جوان با تاريخ سياسى معصومين‏عليهم السلام كار پژوهشى حساب شده‏اى را از ساليان دور آغاز و تا كنون توانسته ايم برخى از آثار ارزشمند آن را به شرح زير منتشر سازيم :
الف ـ تاريخ سياسى امام على عليه السلام
1ـ حماسه غدير
2ـ جايگاه غدير
3ـ ويژگيهاى غدير
4ـ الروض النضير فى معنى حديث الغدير
5ـ مجموعه الگوهاى رفتارى امام على عليه السلام (15 جلدى)
ب ـ تاريخ سياسى حضرت زهراعليها السلام
6ـ تحليل زندگانى حضرت زهراعليها السلام
7ـ ره‏آورد مبارزات حضرت زهراعليها السلام
8ـ ويژگيهاى مبارزاتى حضرت زهراعليها السلام
ج ـ تاريخ سياسى ديگر رهبران معصوم‏عليهم السلام
9ـ انگيزه هاى قيام عاشورا
10ـ پيامهاى عاشورا
11ـ ره آورد اسارت عترت عليهم السلام ( جلد 1 و 2 و 3 )
12ـ آينده و آينده ساران
13ـ عاشورا و ارزشها
14ـ ره آورد صلح امام حسن مجتبى عليه السلام
چهارم ـ مجموعه روائى نهج‏الحياة
فرهنگ سخنان معصومين‏عليهم السلام با عنوان مجموعه نهج‏الحياة (20 جلدى) از سخنان پيامبران آسمانى آغاز و تا كلمات نورانى حضرت بقيةالله «عج» ادامه مى‏يابد ، به شرح زير ادامه مى‏يابد ، كه تا كنون فرهنگ سخنان حضرت زهراعليها السلام و فرهنگ سخنان امام حسين عليه السلام منتشر شد و فرهنگ سخنان پيامبران آسمانى و امام حسن مجتبى عليه السلام در دست تهيه مى‏باشد .
1ـ نهج‏الحياة (جلد اول) (فرهنگ سخنان پيامبران الهى)
2ـ نهج‏الحياة (جلد دوم و سوم) (فرهنگ سخنان پيامبر اسلام‏صلى الله عليه وآله وسلم)
3ـ نهج‏الحياة (جلد چهارم و پنجم و ششم) (فرهنگ سخنان امام على‏عليه السلام)
4ـ نهج‏الحياة (جلد هفتم) (فرهنگ سخنان حضرت فاطمه‏عليها السلام)
5ـ نهج‏الحياة (جلد هشتم) (فرهنگ سخنان امام حسن‏عليه السلام)
6ـ نهج‏الحياة (جلد نهم) (فرهنگ سخنان امام حسين‏عليه السلام)
7ـ نهج‏الحياة (جلد دهم) (فرهنگ سخنان امام سجادعليه السلام)
8ـ نهج‏الحياة (جلد يازدهم و دوازدهم و سيزدهم) (فرهنگ سخنان امام باقرعليه السلام)
9ـ نهج‏الحياة (جلد چهاردهم و پانزدهم و شانزدهم) (فرهنگ سخنان امام صادق‏عليه السلام)
10ـ نهج‏الحياة (جلد شانزدهم) (فرهنگ سخنان امام كاظم‏عليه السلام)
11ـ نهج‏الحياة (جلد هفدهم) (فرهنگ سخنان امام رضاعليه السلام)
12ـ نهج‏الحياة (جلد هجدهم) (فرهنگ سخنان امام جوادعليه السلام)
13ـ نهج‏الحياة (جلد نوزدهم) (فرهنگ سخنان امام هادى‏عليه السلام)
14ـ نهج‏الحياة (جلد بيستم) (فرهنگ سخنان امام عسگرى‏عليه السلام)
15ـ نهج‏الحياة (جلد بيست و يكم) (فرهنگ سخنان امام زمان‏عليه السلام)
پنجم ـ تهيه جزوه هاى مسابقاتى نهج‏البلاغه « چهل حديث »
از سالهاى 62 تا كنون جهت برگزارى انواع مسابقات نهج‏البلاغه با عنايات خداوند بزرگ و الطاف خفيه حضرت مولى توانستيم برخى از موضوعات مسابقاتى نهج‏البلاغه را به شرح زير براى وزارت آموزش و پرورش (امور تربيتى) آماده سازيم :
1ـ زن از ديدگاه نهج‏البلاغه
2ـ اخلاق در نهج‏البلاغه
3ـ جاذبه و دافعه در نهج‏البلاغه
4ـ دوستى و دوستان در نهج‏البلاغه
5ـ تربيت در نهج‏البلاغه
6ـ حق و باطل در نهج‏البلاغه (براى وزارت آموزش و پرورش امور تربيتى)
7ـ مبانى اعتقادى از ديدگاه حضرت زهراءعليها السلام
8ـ روشهاى جامعه سازى
9ـ واقعيت نگرى در نهج‏البلاغه
10ـ بهداشت روانى جوانان در نهج‏البلاغه
11ـ نظارت مردمى در نهج‏البلاغه
12ـ مبانى اعتقادى در نهج‏البلاغه
13ـ مبانى احكام اسلامى در نهج‏البلاغه
14ـ رابطه دين و سياست از ديدگاه نهج‏البلاغه
15ـ اخلاق نظامى در نهج‏البلاغه
16ـ جنگ و صلح در نهج‏البلاغه
17ـ نوجوانى و ارزشها در نهج‏البلاغه
18ـ اخلاق نوجوانى در نهج‏البلاغه
19ـ مسئوليت جوانى در نهج‏البلاغه
20ـ جوان و سازندگى در نهج‏البلاغه
21ـ شناخت دوران جوانى در نهج‏البلاغه
22ـ راه مقابله با مشكلات جوانى در نهج‏البلاغه
23ـ پيام استقامت امانم خمينى‏قدس سره در نهج‏البلاغه
24ـ روش هاى جامعه سازى در نهج‏البلاغه
ششم ـ مجموعه الگوهاى رفتارى امام على‏عليه السلام (سيره علمى امام على‏عليه السلام)
پژوهش و تحقيق پيرامون سيره عملى حضرت اميرالمؤمنين‏عليه السلام كه با نام ( الگوهاى رفتارى امام على‏عليه السلام) در 25 عنوان و در 15 جلد به شرح زير آماده نشر مى‏باشد :
1ـ امام على‏عليه السلام و اخلاق اسلامى
الف ـ اخلاق فردى
ب ـ اخلاق اجتماعى
ج ـ آئين همسردارى
2ـ امام على‏عليه السلام و مسائل سياسى
3ـ امام على‏عليه السلام و اقتصاد
الف ـ كار و توليد
ب ـ انفاق و ايثارگرى
ج ـ عمران و آبادى
د ـ كشاورزى و باغدارى
4ـ امام على‏عليه السلام و امور نظامى
الف ـ اخلاق نظامى
ب ـ امور دفاعى و مبارزاتى
5ـ امام على‏عليه السلام و مباحث اطلاعاتى و امنيتى
6ـ امام على‏عليه السلام و علم و هنر
الف ـ مسائل آموزشى و هنرى
ب ـ مسائل علمى و فرهنگى
7ـ امام على‏عليه السلام و مديريت
8ـ امام على‏عليه السلام و امور قضائى
الف ـ امور قضائى
ب ـ مسائل جزائى و كيفرى
9ـ امام على‏عليه السلام و مباحث اعتقادى
10ـ امام على‏عليه السلام و مسائل حقوقى
11ـ امام على‏عليه السلام و نظارت ملى (امر به معروف ونهى از منكر)
12ـ امام على‏عليه السلام و مباحث معنوى و عبادى
13ـ امام على‏عليه السلام و مباحث تربيتى
14ـ امام على‏عليه السلام و مسائل بهداشت و درمان
15ـ امام على‏عليه السلام و تفريحات سالم
الف ـ تفريحات سالم
ب ـ تجمل و زيبائى
در اينجا لازم است توجه علاقمندان به علوم و معارف نهج‏البلاغه را به سخن مجموعه آشنائى با نهج‏البلاغه جلب كنيم:
هفتم ـ مجموعه آشنائى با نهج‏البلاغه
پيرامون كتاب ارزشمند نهج البلاغه، از آغاز تا كنون كارهاى فرهنگى مفيد و اقدامات ارزنده‏اى صورت پذيرفت، محققان و دانشمندان و مؤلفان و شاعران شيعه، همه براى شناسايى و شناساندن اين كتاب عظيم، تلاش مستمر و همه جانبه‏اى نمودند، و شكر خدا را كه پس از پيروزى انقلاب اسلامى ايران برهبرى امام خمينى‏قدس سره نهج البلاغه بيشتر از پيش دارد معرفى مى‏شود، و در فرهنگ ملت ما و مدارس و دانشگاه‏ها راه مى‏يابد، و نفوذ بايسته مى‏كند. در اينجا بايد از همه تلاشگران تشكر كرد، و به روان پاك آنها كه رفتند درود فرستاد، و سلامت و موفقيت ديگر عاشقان كلام حضرت امير المؤمنين على‏عليه السلام را از خداوند بزرگ مسئلت نمود. هدف ما در اين سرى درسهاى كه تقديم علاقمندان مى‏گردد، وبارها در مراكز مختلف تدريس شده است، با كار انجام شده ديگر تلاشگران و محققان از چند نظر فرق دارد:
1ـ در اين سرى درسها، كار موضوعى مشخصى نداريم، و موضوع معينى را در نهج البلاغه تعقيب و جستجو نمى‏نمائيم ( اگر چه موضوعات فراوانى مورد ارزيابى قرار خواهد گرفت ).
2ـ تدريس برخى از معارف نهج البلاغه نيز مورد نظر ما نيست.
3ـ وبررسى مسائل و موضوعات پراكنده در نهج البلاغه را قبول نداريم، و عملا هم به آن نپرداختيم.
طى بررسيهايى كه در كلاسهاى نهج البلاغه بعمل آورديم ( كار موضوعى ) يا ( تدريس برخى از موضوعات ) و يا ( بررسى موضوعات پراكنده ) را مفيد نمى‏دانيم. زيرا شاگردان در اغلب كلاسها پس از سپرى شدن دوره‏هاى از پيش تعيين شده، به نوعى شناخت واقعى دست نيافتند، و اغلب كلاسها، به صورت تشريفاتى، و متأسفانه دكورى برگزار گرديد، و بازدهى خوبى نداشت ، و تنها فرازهايى يا قسمتهايى از اين كتاب گرانسنگ، مورد ارزيابى قرار مى‏گرفت.
ما مى‏خواهيم در اين سرى درسها با نهج البلاغه آشنا شويم، و كيفيت استخراج و استنباط و مطلب يابى صحيح را بدانيم، مى‏خواهيم چگونگى شنا كردن در اين درياى نور و علوم علوى را بياموزيم،
و راه‏هاى بار يافتن به آستانه نهج البلاغه را بشناسيم، كه چگونه مى‏توان از چشمه سارش، آب زلال علوم و معارف الهى را نوشيد؟ و در آبشار مواج و بى تاب آن شنا كرد؟
براى دسترسى به اهداف ياد شده، در آغاز ابزار ضرورى كار مطرح مى‏شوند، و سپس فنون لازم شناسايى مى‏گردند، و آنگاه علوم مورد نياز جهت ارزيابى قرار مى‏گيرند، وقتى مراحل ياد شده بخوبى سپرى شد، روشهاى بررسى، همراه با تمرينات ضرورى مطرح و بهره بردارى از آنها آغاز مى‏شود، و در تداوم بكارگيرى روشها، كليدهاى شناسائى نهج البلاغه در دست پويندگان تشنه حقيقت قرار داده شده كه همواره قدرت مراجعه و بهره‏مند شدن از علوم و معارف اين كتاب را خواهند داشت.
از اين رو نسبت به اهداف ياد شده «مجموعه آشنايى با نهج البلاغه» را در سطوح فكرى مختلفى بشرح زير تهيه و تنظيم نموده‏ايم.
و اميدواريم تا انشاء الله مورد قبول حضرت مولى الموحدين حضرت امير المؤمنين على‏عليه السلام قرار گرفته، و ما را مورد توجه غيبى خود قرار دهد، و دست ما را در تداوم حركت تكاملى، براى كسب رضايت خداى سبحان از دامن پر فيضش كوتاه نفرمايد.
1 ـ المعجم المفهرس
براى همه طبقات و سطوح فكرى و محققان علوم اسلامى.
2 ـ فرهنگ واژه‏هاى معادل نهج‏البلاغه
جهت كسب اطلاعات عمومى، پيرامون واژه‏هاى معادل نهج‏البلاغه براى سطح فكرى ديپلم وفوق ديپلم و دروس متوسطه حوزه‏هاى عمليه، تا پس از انتخاب موضوع دلخواه بتوانند معادل آن را در عربى بيابند.
3 ـ فرهنگ موضوعات كلى نهج‏البلاغه
جهت آشنايى با موضوعات و عناوين نهفته در نهج‏البلاغه براى سطوح فكرى فوق ديپلم و ليسانس و دروس پايانى سطح حوزه.
4 و 5 ـ فرهنگ معارف نهج‏البلاغه (جلد 1 و2)
براى سطح معلوماتى ليسانس و فوق ليسانس و دكترى و دروس پايانى سطح و خارج حوزه، براى كشف و شناسائى عناوين و موضوعات معارفى در نهج‏البلاغه.
6 و 7 ـ فرهنگ نهج‏البلاغه در شعرشاعران
درسى براى سطح فكرى ليسانس و فوق ليسانس و دكترى و دروس پايانى سطح و دروس خارج حوزه براى استفاده از جاذبه‏هاى هنرى شعر در تدريس مفاهيم نهج‏البلاغه.
كه هم اكنون در آستانه نشر قرار دارد ، هدف ما در اين كتاب ارزشمند ، بكارگيرى جاذبه‏هاى هنرى شعر در آموزش حديث و روايت است ، كه بعنوان قدم اول در اين حركت فرهنگى به حساب مى‏آيد ، اين كتاب هم فرهنگ شعر شاعران فارسى است و هم فرهنگ معارف نهج‏البلاغه است ، كه با امتيازات ياد شده منتشر شده است و مورد تشويق هنرمندان ، اساتيد حوزه و دانشگاه قرار گرفتيم .
8 ، 9 و 10 ـ فرهنگ معارف شروح نهج‏البلاغه (جلد 1 و2 و3)
براى استفاده محققان علوم اسلامى از معارف گسترده و گرانسنگ نهفته در ده‏ها شرح و تفسير نهج‏البلاغه كه بعد از سيد رضى‏رحمه الله تا كنون تهيه و تدوين شده است.
11 ـ اسناد و مدارك نهج‏البلاغه
براى همه طبقات و سطوح فكرى محققان علوم اسلامى جهت آشنائى با مدارك و اسناد و مآخذ نهج‏البلاغه كه پيش از سيد رضى در كتابخانه‏هاى جهان اسلام وجود داشته است.
12 ـ روات و محدثين نهج‏البلاغه
براى ليسانس و فوق ليسانس بخصوص معلمان و دبيران دينى و دروس پايانى سطح و خارج حوزه جهت آشنائى با ناقلان و محدثان و راويان نهج‏البلاغه.
يكى از افتخارات شيعه كه از مكتب اهل بيت پيامبر صلى الله عليه وآله درس گرفته‏اند ، بررسى سلسله راويان يك حديث است تا قوت و ضعف ، صحت و كذب بودن يك نقل ، مشخص گردد ، از اين رو فقيه شيعه بايد با استفاده از علم رجال و شرايط راوى احاديث مطروحه را ارزيابى كند و اين كار به استخراج روات نيازمند است ، اگر سيد رضى (ره) در قرن چهارم با در ديت داشتن منابع اوليه آن روزگاران ، چنين كارى را انجام مى‏داد و متد حديث نويسى مرحوم كلينى را به كار مى‏گرفت ، نهج‏البلاغه از گذشته‏هاى دور در محافل فقهى راه مى‏يافت . هم اكنون يك گروه در مؤسسه سرگرم استخراج روات نهج‏البلاغه مى‏باشند .
13 ـ ترجمه نهج‏البلاغه
همراه با 25 ويژگى پژوهشى كه در نوع خود بى‏نظير است، و همه‏گونه اطلاعات تاريخى، علمى، سياسى، معارفى را در بردارد.
14 ـ دروس آموزشى نهج‏البلاغه
جهت تدريس و آشنا ساختن دانش‏پژوهان با مفاهيم نهج‏البلاغه
15 و 16 ـ دروس پژوهشى نهج‏البلاغه (جلد 1 و2)
براى تحقيق و بررسى و شناسائى شيوه‏هاى تفسير در نهج‏البلاغه
17 ـ موضوعات مسابقاتى نهج‏البلاغه
براى آشنائى معلمان و مربيان تربيتى و برگذاركنندگان مسابقات آموزشى پيرامون نهج‏البلاغه .
18 و 19 و 20 ـ فرهنگ لغات نهج‏البلاغه (جلد 1 و2 و3)
براى استفاده عموم طبقات فكرى جامعه از واژه‏ها و جايگاه‏هاى كاربردى آن در نهج‏البلاغه .
21 و 22 و 23 و 24 و 25 ـ تفسير آموزشى نهج‏البلاغه (دوره 5 جلدى)
براى استفاده عموم جامعه بخصوص آنان كه مى‏خواهند مفاهيم نهج‏البلاغه را در كلاسهاى آموزشى، دانشگاه‏ها و مراكز فرهنگى و پژوهشى در واحدهاى درسى منظمى تدريس كنند.
هشتم ـ دائرة المعارف بزرگ نهج‏البلاغه
كه در 50 جلد (رهلى ، رقعى) تقديم عاشقان علوم علوى مى‏گردد.
براى سطوح مختلف فكرى محققان اسلامى، كه پل ارتباطى نسل جوان ما با معارف گسترده نهج البلاغه مى‏باشد و كارهاى فراوان موضوعى ديگر كه در طول ساليان گذشته به انجام رسيده و راهنماى پژوهشگران كشور شد. كه تا حدود 200 هزار فيش تحقيقاتى تهيه و در دست ارزيابى است .
دائرة المعارف بزرگ نهج‏البلاغه كه هدف نهائى مؤسسه تحقيقاتى اميرالمؤمنين‏عليه السلام مى‏باشد در بردارنده همه علوم و فنون و اطلاعات جنبى ، تفسيرى ، سياسى ، اجتماعى ، پيرامون نهج‏البلاغه و پژوهشگران اين كتاب گرانسنگ مى‏باشد ، كه همينجا از تمام مؤلفان ، محققان ، شارحان و مفسران ، مؤسسات تحقيقاتى و ناشرانى كه پيرامون نهج‏البلاغه تلاش كرده‏اند مى‏خواهيم كه مشخصات كامل خود و أثر تحقيقى خود را به آدرس مؤسسه تحقيقاتى اميرالمؤمنين‏عليه السلام ارسال دارند ، تا در دائرة المعارف بزرگ نهج‏البلاغه درج گردد.
نهم ـ پژوهشهاى هنرى
يكى ديگر از اسامى قرن ما ، قرن متدولوژى ، طرحها و كيفيت هاست ، كه تحول عظيمى با كشف و بكارگيرى طرحهاى آموزشى در مراكز فرهنگى و تحقيقاتى پديد آمد ، زيرا با بكارگيرى جاذبه هاى هنرى در انواع كلاسهاى آموزشى اساتيد و مربيان تربيتى و آموزشى راحت تر مى‏توانند مفاهيم مورد نظر را به مخاطبهاى خود منتقل سازند .
نسبت به اين مسئله فرهنگى هنرى نيز كتابهاى زير تهيه و منتشر شده است :
1ـ طرحهاى نوين آموزشى (راهنماى دبيران دينى و اساتيد معارف اسلامى)
2ـ ابزار و وسائل تحقيق
3ـ متدولوژى تدريس
4ـ طرحهاى آموزشى نهج‏البلاغه
5ـ ظرورت پردازش نوين منابع روائى
دهم ـ اخلاقى ، تربيتى
يكى ديگر از اهداف آموزشى مؤسسه تهيه و تدوين دروس اخلاقى تربيتى است ، كه هم در برگزارى مسابقات نهج‏البلاغه اين هدف را در برخى از جزوه ها تحقق بخشيديم و هم كتابهاى زير را براى استفاده عموم طبقات جامعه آماده كرديم :
1ـ مسئوليت تربيت
2ـ مسئله تربيت
3ـ اخلاق در نهج‏البلاغه
4ـ اخلاق اجتماعى در نهج‏البلاغه
5ـ اخلاق نظامى از ديدگاه نهج‏البلاغه
6ـ ادعيه فاطميه
يازدهم ـ بررسى هاى موضوعى در نهج‏البلاغه
يكى ديگر از روشهاى بهره ورى از معارف بلند نهج‏البلاغه پژوهش‏هاى موضوعى در نهج‏البلاغه است ، كه محققان جامعه اسلامى متناسب با نيازمنديهاى نسل معاصر موضوعات مفيد و كاربردى را انتخاب كرده و از ديدگاه نهج‏البلاغه مورد نقد و ارزيابى قرار دهند .
نسبت به اين نياز فرهنگى تربيتى نيز پژوهشهاى زير تحقق يافته است :
1ـ رابطه دين و سياست از ديدگاه نهج‏البلاغه
2ـ زن از ديدگاه نهج‏البلاغه
3ـ باورهاى جاودانه در نهج‏البلاغه (جلد 1 و 2)
4ـ حكومت در نهج‏البلاغه
5ـ جنگ و صلح در نهج‏البلاغه
6ـ تفسير آموزشى نهج‏البلاغه (جلد 1 ـ 5)
با توجه به تنوع و جامعيت و ويژگى‏هاى دروس آموزشى و پژوهشى نهج‏البلاغه، حضرت علامه محمد تقى جعفرى‏قدس سره در مقدمه‏اى كه بر اين مجموعه نگاشتند چنين اظهار نظر فرمودند : در دوران معاصر ما كارهاى مفيدى پيرامون ابعادى از نهج البلاغه صورت گرفته است كه بايد گفت: همه آنها مفيد و گامهايى ثمر بخش در آشنا ساختن جامعه، مخصوصا انديشمندان و صاحب نظران با سخنان امير المؤمنين‏عليه السلام كه فوق كلام مخلوق و تحت كلام خالق (جل و اعلى) است، برداشته شده است. (1) از جمله اين كارها، تلاش و كوشش بليغ و بسيار ارزنده‏ايست كه محقق ارجمند و دانشمند محترم آقاى محمد دشتى پيرامون ابعاد متنوع اين كتاب بزرگ انجام داده است. شكى نيست. در اينكه آشنايى با نهج البلاغه براى تحصيل معارف حقيقى الهى و عمل به آن بدون شناخت آن ابعاد متنوع يا امكان پذير نيست و يا نتيجه‏اى جز اطلاعى ناقص و محدود نخواهد داشت .
اين كار بزرگ بقدرى ارزنده و مورد نياز جامعه ماست كه مى‏توان گفت:
يكى از كارهاى كم نظير حوزه مباركه قم در مقوله خود مى‏باشد كه مخصوصا دانشجويان دانشكده‏ها و طلاب حوزه‏هاى علميه را به يك حركت علمى و عملى بسيار پر معنى وادار مى‏كند. مى‏توان گفت: ارزش اينگونه تلاشهاى سازنده موقعى بخوبى روشن مى‏گردد كه نونهالان باغ علم و معرفت، نخست با يك بينايى و صفاى فطرى از آراء و نظرات و عقائد ديگر متفكران جوامع بشرى ما درباره معارف انسانى در دو قلمرو «انسان آنچنانكه هست» و «انسان آنچنانكه بايد» نيز اطلاعات لازم بدست بياورند و سپس سخنان امير المؤمنين‏عليه السلام را با كمال بصيرت و خلوص مطالعه و بررسى نموده و درك كنند، تا بدانند كه كار و تلاش درباره چنين سخنان و سطوح و ابعاد متنوع آن چه معنى دارد؟
مؤلف ارجمند تتبع و تحقيق در مباحث خود را پيرامون جهات و ابعاد كتاب جاودانى نهج البلاغه در معرض مطالعه و تحقيق طلاب محترم و دانشجويان عزيز و محققان عاليقدر گذاشته است و اينجانب اين مجلدات را در حد لازم براى بيان نظر مطالعه نمودم.
اين مجلدات در نوع كار خود كه تحقيق وبررسى موضوعات و مسائل گوناگون پيرامون نهج البلاغه است، نخستين گام است كه توانسته نتائيج كارهاى گذشته را هم باضافه حقايق تازه، در اختيار كاروانيان علم و معرفت قرار بدهد.
از خداوند متعال مسألت مى‏نمايم كه توفيقات و عنايات خود را به محقق ارجمند و دانشمند محترم آقاى محمد دشتى بيفزايد.
محمد تقى جعفرى 15/1/1369 شمسى ، مطابق با رمضان المبارك 1410
پى‏نوشتها:
1) اين حقيقت را بايد در نظر داشت و با هر كسى كه مى‏خواهد درباره انسان و انسانيت نظرى ابراز كند، در ميان گذاشت كه براى شناخت و اقعيات صحيح در دو موضوع مزبور (انسان و انسانيت ) لازم است سراغ انسانى را گرفت كه فوق انسان؛ و بنده حقيقى خالق انسانها و مجذوب كامل او باشد و سخنانش فوق سخنان انسانها و زير سخنان خدا و جلوه‏هايى از آنها باشد.

آخرین مطالب

نشست علمی تاریخ و ماوراء

اولین نشست علمی تاریخ و ماوراء

روز چهارشنبه ۲۴ آذر ۱۴۰۰ نشست علمی “تاریخ و ماوراء” با حضور آیت‌الله محمدهادی یوسفی غروی، دکتر محسن الویری و دکتر حمید مطهری و چند...

آثار باستانی آشخانه

کشف کتیبه ساسانی در شهرستان آشخانه

علی مستوفیان سرپرست اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان شمالی، اعلام کرد: درروند فصل نهم کاوش باستان­شناسی محوطه تاریخی ریوی که از ابتدای مهرماه سال...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *