شنبه 21 بهمن 1402 برابر با Saturday, 10 February , 2024

اندیشه سیاسی سید نعمت الله جزایری

اندیشه سیاسی سید نعمت الله جزایری

محمد اکرم عارفی

گزارشی از کتاب( به قلم سید حسن ابوصالح)

 

سؤال اصلي اين پژوهش :انديشه سياسي جزايري چه داده ‌ها و عناصر معتبر در عرصه دانش سياسي دارد و چه نظريه ‌اي در مورد نظام سياسي اسلام و چگونگي اداره جامعه در دوران غيبت ارائه داده است؟

 

فرضيه :عناصر و داده ‌هاي شناخته ‌شده حكومت، امت، قدرت، روابط فرد و دولت، روابط داخلي و خارجي حكومت مي ‌باشند.

 

تئوري محدث جزايري :طرح نظريه حكومت فقها و سلطنت مؤمن عادل در عصر غيبت.

 

روش تدوين اين پژوهش :كتابخانه‌اي و توصيفي –تحليلي است.

 

فصل ‌بندي پژوهش حاضر كه عبارتند از :

 

1. زندگي و زمانه محدث جزايري

 

2. مباني انديشه

 

3. جايگاه سياست در انديشه وي

 

4 و5. ترتيب نظام سياسي و انواع حكومت‌ ها و شكل ‌هاي حكومت و جمع ‌بندي

 

 بخش اول : زندگي و زمانه جزايري

 

1. زندگي ‌نامه :وي در خوزستان متولد شده است و در مدرسه منصوريه شيراز تحصيل كرده است . جزايري در زمان صفويه زندگي مي‌كرده است و چهار سال با علامه مجلسي مجالست داشته و حمله عثماني به بصره را ديده است.

 

ويژگي زمانه وي فضاي باز سياسي و مذهبي در زمان صفويه مي‌باشد.

 

2. آثار سياسي محدث جزايري :وي 57 اثر دارد اما كتاب مستقلي در باب سياست ننوشته است.

 

·  انوار نعمانيه : (در چهار جلد).

 

جلد سوم درباره سياست است كه داراي سه بخش است :

 

1.  نور يكشف عن تحريم معونة الظالمين : شيوه رفتار با حكومت ظالم

 

2.  نور في لذات الدنيا بانواعها : لذت رياست و قدرت

 

3.  نور في اصول الملوك والولاه : حكومت عدل، وظايف، اختيارات

 

· غايه المرام في شرح تهذيب الاحكام : مربوط به باب‌هاي جهاد، امربه معروف و نهي از منكر، قضا، خمس و زكات

 

·   كشف الاسرار في شرح الاستبصار : مباحث جهاد و صلح، سياست خارجي دولت اسلامي

 

·   مسكن الشجون في حكم الفرار عن الطاعون : وظيفه حكومت و علما در قبال بيماري‌ها

 

·   نور البراهين : كتابي كلامي است و به مباحث انسان شناسي و جهان شناسي پرداخته ست.

 

 

 

بخش دوم : عصر سياسي محدث جزايري

 

اين زمان مصادف بوده با سلطنت صفويان . وي با سه شاه صفوي هم‌عصر بوده : شاه عباس دوم، شاه سليمان، سلطان حسين

 

دين و سياست :

 

دليل قدرت و مشروعيت صفويه، رسميت يافتن مذهب تشيع از سوي شاه اسماعيل بوده است و سلطنت روحانيت را جذب كرده است.

 

جزايري در نظريه ولايت فقيه و حكومت مومن عادل از محقق كركي متاثر بوده است.

 

رويكرد جزايري :

 

1. به لحاظ عملي : فعاليت سياسي نداشته است.

 

2. به لحاظ نظري : حاكمان عادل را قبول كرده است.

 

 فصل دوم كتاب : مباني انديشه سياسي جزايري :

 

ابتدا در سه محور به مباحث كلامي و سياسي مي‌پردازد:

 

1.      معرفت شناسي

 

2.      انسان شناسي

 

3.      جامعه شناسي

 

 معرفت شناسي : رويكرد استنباطي در ابزار و منابع حكم‌شناسي.

 

طرح دو نگاه:

 

1.      اصولي : رويكرد انتقادي به منابع روايي و عقل

 

2.      اخباري : ‌رويكرد تعبدي

 

نگرش نسبت به عقل :

 

1.      درون ديني را قبول ندارد.

 

2.      برون ديني را قبول دارد.

 

انسان شناسي :

 

طرح مباحث فطرت توحيدي، دوگانگي سرشت (ملكيه، سبعيه، بهيميه، شيطانيه)، قدرت‌جويي، برابري انسان بر اساس عبوديت، مختار بودن انسان.

 

جامعه شناسي :

 

1.      بر مبناي گرايش اعتقادي

 

2.      بر مبناي گرايش اجتماعي: رعيت، علما، حكمرانان

 

 

 

فصل سوم  :  سياست محدث جزايري

 

1.       مفهوم سياست :

 

·        در معناي قديمي : ملك، رياست، سلطنت، ولايت

 

·        در انديشه جزايري : اصلاح و تدبير شايسته امور

 

 

 

خاستگاه حكومت :حكومت از آن خداست و به بندگان صالح و عادل واگذار نموده و ستمكاران را منع كرده است.

 

موضوع سياست :فعاليت هاي مهم سازنده و اصلاح‌گرايانه حكومت. موضوع سياست رفتار و عمل حكومت است.

 

جايگاه سياست :

 

 آرماني : به معناي سياسيت الهي و عادلانه است و مجريان : پيامبران هستند.

 

هدف : اصلاح امور مردم و خدمت به آنان است.

 

شاخص ها : حق‌مداري، عدالت، حسن سلوك

 

تجربي : سياست جنگ قدرت است. سياست داراي ابزار نامشروع است.

 

4.     ابزار سياست : حكومت و نهادهاي تابعه، نهاد مذهب، دولت

 

 

 

فصل چهارم : نظام سياسي

 

1.   مفهوم حكومت يا نظام سياسي : حكومت يعني عاليترين سازمان و منصب و اقتدار كه قدرت و مديريت انحصاري جامعه را در اختيار دارد.

 

2.      ضرورت حكومت : حفظ نظام امور دين و دنيا (حكومت سلطنت و ولايت)

 

3.  خاستگاه و مشروعيت : منشاء الهي است. چون انسان مدني‌الطبع است ( نقش مردم در اجتماعات). حكومت براي امام و بعد فقها است. مشروعيت منحصراً براي امام است و غير را شامل نمي‌شود.

 

4.     شيوه هاي تشكيل حكومت :

 

زمان حضور : انتصاب خاص

 

زمان غيبت : دو راه وجود دارد : 1. انتصاب عام : مردم در مقابل علما مسوول هستند كه به آنان مراجعه كنند. 2. مبارزه : در شرايط خاص

 

5.     عناصر دولت اسلامي :

 

·        قلمرو : دارالاسلام يا دارالحرب

 

·        جمعيت

 

·        حكومت

 

6.      اركان دولت :

 

·        رهبري : معصوم، فقها، غير‌ فقها(والي و سلطان عادل و جاير)

 

·        نهادهاي و قواي حكومتي : قضائيه، مقننه (صدور فتوا)، اجرا (لافرق بين سلطنت و ولايت)

 

7.     وحدت يا تفكيك قوا :

 

·        در زمان معصوم :‌وحدت قوا

 

·        در زمان غيبت : تفكيك قوا

 

فصل پنجم :انواع حكومت :

 

انواع حكومت عدل :

 

·        پيامبر و امام

 

·        سلطان عادل

 

·        ولايت فقيه ( در كتاب غاي المرام)

 

محدوده ولايت :

 

·        محقق كركي : فقط در افتا و قضا و تبليغ و امور حسبيه

 

·        جزايري : حكومت و سياست بر اساس سه منصب امام

 

بحث سياست داخلي و سياست خارجي :

 

سياست داخلي :

 

·        اهداف : عدالت، هدايت، رفاه، ايجاد نظم و امنيت، تامين حقوق اجتماعي

 

·        اصول : اصل عدالت ، اصل برابري قوانين ديني، اصل نظارت اجتماعي يا نخبگان مذهبي

 

سياست خارجي :

 

·        اصول : اصل دعوت، اصل جهاد، امان، اصل عقد ذمه با كفار اهل كتاب، اصل صلح، اصل فك رقبه، اصل تاليف قلوب

 

·        اهداف :حفظ استقلال و امنيت، عزت، قدرت و گسترش اسلام، نفي سلطه

 

طرح بحث مشاركت سياسي :

 

ساز و كارها : امربه معروف و نهي از منكر، نصيحت حكمران مسلمان، شورا، حضور در ساحت قدرت، تقيه.

 

لینک کوتاه مطلب: https://tarikhi.com/?p=14238

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

15 − دو =

آخرین مطالب